Zaterdag 15 november 2025, op de beurs in Veendam, was een Peco wissel te koop.
Op zich heb ik wissels genoeg, maar als wissel-freak kon ik 'm niet laten liggen,
want deze uitvoering kende ik nog niet.

Dat wissel is een Peco SL-E87, Code 100, in de originele verpakking.
Op de onderzijde van de bielsen staat productie "2006".

SL-E87 is een electrofrog type (daarvoor staat de letter "E") meegebogen wissel links, met een wisselhoek van 12 graden, en een extreem grote radius. De binnenboog heeft r=762, de buitenboog r=1524 (dubbel zoveel). Wat slechter is gedocumenteerd zijn de maten van de boogsegmenten.

Bij Märklin is een heel gebogen railstuk altijd 30 graden, en de kleinere stukjes zijn de helft, een kwart of een achtste van 30 graden. Bij Piko-A is dat ook zo. Maar bij dit Peco wissel niet. Bij benadering is de binnenboog tweederde, en de buitenboog eenderde van 30 graden. Bij benadering want 1/3 is iets minder dan 10 (9.5 graden), en 2/3 is geen 20 maar 20.8 (graden).
Daar kom je achter als je de Peco SL(E)-87 gaat gebruiken.

Omdat niet zo snel opvalt of het wel of niet precies past, is raadzaam om het met wat flexrails te testen.
Een x.1 graad verschil leidt al snel tot het naar elkaar toe of juist van elkaar afwijken van de 1e, 2de, 3de, 4de, 5de of zelfs 6de flexrails.
Als ze alle 6 achter elkaar recht lopen, pas dan is het goed (in Wintrack, althans).

Aan het puntstuk zit een draadje gelast waarmee je dat puntstuk kunt polariseren.
Bij uitsluitend 3-rail toepassing is puntstuk polarisatie zinloos.
Bij hybride 2-rail+3-rail bedrijf is puntstuk polarisatie afhankelijk van het treintype dat passeert.

Omdat de wisselhoek 12 graden is, zul je de z.g.n. "bakkenschiene" (de binnenste spoorstaven) moeten kunnen polariseren voor 3-rail gebruik. Tot 12:50 graden gaat het net aan goed, maar nog slanker en het gaat net niet goed met sleper passages.

Bij 3-rail polarisatie gaat het om twee zaken:
- hoe de wisseltong vast zit, met of zonder scharnier (je moet ergens een zaag in kunnen zetten)
- of de binnenste spoorstaven verbonden zijn met de buitenste spoorstaven, of niet (want dat mag niet).

Een van de twee exemplaren was stuk, er zat een wisseltong los, dus die kreeg ik erbij cadeau.
In de trein op weg naar huis repareerde ik dit wissel, achteloos, met een duimnagel.

Op dat moment nam ik waar dat elke wisseltong vast zit in de stelbiels, maar aan de andere zijde niet met een tongscharnier.
Hoe dan wel? Met een soort halfhoog mini-raillasje van hooguit 2 mm lang (wat is het toch fijn om bijziend te zijn).

Waarom ging dit wissel "stuk"? Simpel, er zit (te)veel speling in de stelbiels.

Als je de stelbiels naar de wisselwortel verschuift, dan komt de tong los, en kun je de "raillas" herplaatsen.
Daarna druk je de stelbiels (en de tong) aan met je duimnagel. Je hoort een klik, en klak, klaar is het klusje al.

Onmiddellijk viel me op dat de binnenste en de buitenste spoorstaven wél zijn verbonden, tussen 2 bielsen in.
Tweerail wissels hebben vaak zulke 'bruggetjes' om te voorkomen dat een locomotief op een wissel stopt
Piko-A wissels hebben die brugjes standaard, maar ze zitten verborgen onder een biels, en weg halen betekent bijna altijd ook beschadiging van de biels.

Ik heb stilgevallen DC-locs op banen nogal eens gezien, o.a. bij de modelbaan van Den Helder, jaren geleden.
Op wissels waar de loc stilvalt, ontbreken de bruggetjes, en zijn geen voorzieningen aan gebracht die bij polarisatie noodzakelijk zijn.

De brugjes bestaan uit kleine koperen stripjes die gepuntlast of gesoldeerd zijn op de (onderkant van de) spoorstaven.
Voor 3-rail polarisatie moet je die brugjes weg halen, voor een "denkend wissel" (een Fleischmann begrip) ook.
De wisseltong bepaalt welke spoorstaaf spanning krijgt, en welke niet. Bij Peco zitten de brugjes tussen bielsen, en is dus relatief gemakkelijk om door te knippen.
Bij Piko-A is knippen uitgesloten. Strips zitten daar verborgen onder een holle biels. Dus als je de biels wil sparen, heb je een probleem). Gelukkig zitten de brugjes bij Piko-A slecht vast en laten makkelijk uit zichzelf los.

Weichen Walter beschrijft op z'n site 3-rail-polarisatie, en   2-rail puntstuk polarisatie. Drierail polarisatie heeft hij gepatenteerd.

Conclusie: is dit wissel nou echt geschikt voor 3-rail polarisatie?

Niet echt, want je zult de brugjes moeten verwijderen (desolderen of knippen), en de zaag moeten zetten in de binnenste spoorstaven, pal voor het puntstuk.

De manier waarop de tongen vast zitten op die binnenste spoorstaven is, op z'n zachtst gezegd, broos, kwetsbaar en afhankelijk van fixatie van de stelbalk.
De binnenste spoorstaven zitten wel vast op de bielsmat, en doorzagen is daar mogelijk, mits met klein gereedschap.
Zo'n zaagsnede is al aanwezig, maar op de verkeerde plek voor 3-rail polarisatie.

Er geldt ook een andere beperking, meer in het algemeen. Een dergelijk meegebogen wissel inpassen in een bestaand plan valt niet mee.
Hoe flauwer de boog van een boogwissel, hoe meer je inlevert op de radius erna, om toch uit te komen binnen het zelfde railplan.
En is het voordeel van Piko-A meegebogen wissels; die laten zich gemakkelijker inpassen in 2241, 2251 k-rails bogen.

Ik heb een paar voorbeelden in Wintrack uitgewerkt om het effect te laten zien. En ben bezig met nog wat voorbeelden over hoe dat zit met de SL(E)-87 boogsegmenten. Normaal gesproken zul je de buitenboog en de binnenboog willen aanvullen tot 30 graden.

De info verwacht je te vinden in de geometrie van Peco wissels. Dat is de titel van een brochure, maar ik ken die niet.
Het verschil tussen de aanvullingen op de twee boogsegmenten van de SL(E)-87 is 1.1 graad (bijvoorbeeld buiten/binnen: 8.4/9.5, 12.1/13.2).
De verhouding kom telkens terug; de getallen zelf zijn variabel. Het is een beperkte set als je niet meer dan 90 graden de hoek om wilt.
En als de SL(E)-87 aansluit op andere wissels of een engelsman, dan zul je de hoek daarvan moeten meenemen in het geheel.

Voor alle duidelijkheid: er zijn geen Märklin passtukje op basis van derden van hele segmentbogen. In Wintrack maak je die gebogen passtukjes als flexrails op basis van straal en hoek (en dan moet je de hoek weten), of als flexrails met muiscursor (in dat geval moet de vervolgrails al goed liggen).
 

Bijgaand wat plaatjes om e.e.a. te verduidelijken:
1. de ovp (de verpakking) met het wissel
2. de 'raillas' van opzij
3. hoe een losse tong ontstaat, en hersteld wordt
4. een situatieschets in k-rails slanke wissels
5. een zelfde situatie met Peco rails slank meegebogen wisel

Bij 4. en 5. het ruimte beslag (langs X-as en Y-as) van een zelfde baan verloop, ontloopt elkaar niet veel, maar toch wat.
In beide gevallen sluit de wisselstraat aan op 4 parallelle bogen van R1=515 mm t/m R4=743 mm, alle met hart-op-hart afstand van 57 mm.

In een eerder draadje berekende ik dat met mijn rijdend materieel (de uitzwenking en overhang van Lima stuurstanden) pas vanaf R=515 mm een hart-op-hart afstand toestaat van 57 mm met 4 mm extra veiligheidsmarge).

Ik kreeg toen het verwijt dat je zoiets niet hoeft uit te rekenen: je kunt rails toch ook intuïtief verleggen. Op zich klopt dat, met trial & error kom je ook een eind.
Dat geldt hiervoor ook: op het moment dat je met baanontwerpsoftware zoals WinTrack uitprobeert wat kan, is ook sprake van trial and error, soms.

Bij Wintrack ontstaat de situatie van 'proberen tot het sluit' als je met de muiscursor flexrails tekent (wat heel snel gaat) en daarna probeert het zelfde stuk rails te trekken door de hoek en de radius op te geven.
Voor deze twee manieren van flexrails tekenen hanteert Wintrack verschillende berekeningsmanieren, en de uitkomsten daarvan zijn niet zonder meer onderling uitwisselbaar.
De hoek moet je zelf berekenen, op basis van de andere bogen in een bocht, en de radius kan veel groter zijn, dan met de muiscursor haalbaar is. Dat komt o.a. omdat de muiscursor methode uitgaat van een stuk rechtuit in de boog, en dat strookt met de wiskundige benadering aan een asymptoot.

Even gluren bij de buren levert 2 citaten op:

quote1:

CiteerBij de Peco "electrofrog" wissels zijn de wisseltongen met het puntstuk verbonden.(...)
De tong die tegen de aanslagspoorstaaf ligt, werkt als een schakelcontact, waarmee zowel de tong als het puntstuk van spanning worden voorzien.

quote2:

CiteerHet puntstuk kan ook van de tongen worden gescheiden.
Het puntstuk wordt dan geschakeld met een extern contact van de wisselaandrijving, en de tongen worden verbonden met de naastliggende doorgaande spoorstaaf.

quote1 is hier niet van toepassing, want de wisseltongen zijn niet aan het puntstuk verbonden.
quote2 is wel toepassing; de zaagsnedes maken dat het puntstuk gescheiden is van de tongen.
Helaas zitten die zaagsnedes exact in het midden (waar een sleper geheid contact zal maken).

Volgens de handleiding op de achterzijde van de Peco OVP hoef je (als je DCC rijdt verder niets te doen).
Mits je een Peco wisselschakelaar of een servo gebruikt die het puntstuk omschakelt (het extern contact van de wisselaandrijving).
Pas als je dit wissel ook voor 3-rail wilt polariseren, ontstaat een kleine hindernis.

Voor drierail is het aan te raden net voor het puntstuk de zaag in de wisseltongen te zetten zodat wielen de staaf die de sleper voedt nooit kortsluiten.
Scheelt hier een hoop afslaan van de booster. 
Heb de figuurzaag met een ijzer zaagje langs de eerste biels naast t puntstuk gehaald.

Het zijn prima wissels om aan het eind van de bocht te splitsen voor een perron.
Scheelt weer wat ruimte tov een normaal wissel.

Tijdens gestoei met wissel Peco SL(E)-87  (in Wintrack 10) werd ik me bewust van de geometrie ervan.

In het draadje wintrack: is de radius altijd betrouwbaar? was ik op zoek naar een verklaring voor de vraag waarom van  flexrails die getekend is met een muiscursor wel een straal maar geen boog in graden vermeld staat in de eigenschappen. Maar van dat feit was ik me toen nog niet echt bewust. Veel Wintrack gebruikers zitten er niet mee of graden wel of niet aanwezig zijn. Als je de rails uitprint, komt het immers vanzelf goed.

Als je gaat werken met wissels met afwijkende maten, dan wil je niet alleen weten wat de tegenboog is, maar ook hoe je die boog aanvult tot bijvoorbeeld 15, 25, 30 of 45 graden, en dus wil je de booglengte in graden uitgedrukt wel weten.

Er zijn allerlei gegevens beschikbaar over dit wissel, zowel bij winkels als op de verpakking. Stelselmatig ontbrak een m.i. belangrijk gegeven: de lengte van de (in dit geval) beide wisselbogen, uitgedrukt in graden. Op zich is dat logisch want de lengte in graden is afgeleid van de lengte in mm en de straal in mm.

Je moet er niet aan denken dat je die formule niet kent (ik ken hem niet), of dat je de graden telkens opnieuw moet uitrekenen als je een nieuw ontwerp maakt.

Tijdens het stoeien ontdekte ik ook een manier om afwijkende boog aanvulstukken te voorkomen tijdens het ontwerp. Dat doe je door een nieuw beginpunt te kiezen, want die rails ligt dan absoluut recht. Van daaraf bouw je een wisselstraat op, en daardoor liggen de wissels dan ook meteen goed.

Als je streeft naar evenwijdige sporen maar je krijgt sporen die van elkaar aflopen (divergeren) of juist naar elkaar toelopen (convergeren), dan is 1 van beide of zijn beide aanvulstukken onjuist. In K-rails 2274: het aantal graden (lengte) van een railstuk leg ik dat begrippenpaar uit met een schetsje.

Zo ontdekte ik het verband: divergerend, dan is het aantal graden van de aanvullende boog te laag, convergerend, dan is het aantal graden van de aanvullende boog te hoog.

Wintrack10 tra bestanden

Je kunt de gewenste tekening met knip en plak in je eigen ontwerp plaatsen
indien je beschikt over een demo of geregistreerde versie van de meeste wintrack versies.

Deze bestanden zijn ontstaan in wintrack 10 NL:

1. Peco SL(E)-87 (aanvullen tot 30 graden).tra
2. Peco SL(E)-87 (aanvullen +hoh51),tra
3. Peco SL(E)-87 (aanvullen +hoh54).tra
4. Peco SL(E)-87 (aanvullen +hoh57).tra
5. Peco SL(E)-87 (aanvullen +hoh61.9).tra
6. Peco SL(E)-87 (aanvullen +hoh64.6).tra

Het eerste voorbeeld geeft 2 aanvulbogen met straal=500; daarmee komen beide bogen uit op 30 graden.
2 t/m 6 zijn voorbeelden van bogen tot een bepaalde hart op hart afstand is bereikt.

Het kan strakker en het kan ruimer, door te spelen met de verhouding tussen de 2 stralen van de aanvulboogstukken.
Reden om het ruimer te willen is de wens van meer opstelspoorlengte  tussen deze sporen, reden om het strakker te houden kan zijn dat opstelsporen of sporen tussen perrons in vaak dicht opeen liggen.

Dit zijn de meest voorkomende hart op hart afstanden tussen evenwijdige sporen in K-rails, in combinatie met andere merken wissels (en dus andere wisselhoeken).

De afstand wordt bepaald door de rechte onderaan, de linker plaats ik, en maak ik los, de rechter wordt gezet met invoegen parallel op de gewenste afstand.
Vanaf dat moment geldt die afstand, en uit het feit dat de rails wordt geplaatst en verbonden, blijkt dat het aantal graden klopt.

In de tekeningen zijn amper verschillen. Wintrack heeft grote fouttoleranties in het tekenwerk, maar niet in de eigenschappen (die worden correct opgeslagen, en die zul je soms dus moeten onthouden, zoals graden en hart op hart afstand).

Trackviewer versus TrackEditor
Als je de bestanden leest met Wintrackview (trackviewer.exe), bijvoorbeeld versie 16,
dan zie je niet alles. Wel de lengte in millimeters en de artikel nummers (als dat is ingesteld), maar niet de straal (in millimeters) en niet de booglengte in graden. Ook niet in de gegenereerde stuklijst (materiaallijst). Je kunt het plan ermee wel 1:1 uitprinten, als je een printer hebt geïnstalleerd.

Straal en lengte van een boog in graden krijg je alleen te zien in de demo versie en de geregistreerde versie van de editor, niet in de trackviewers. En ook alleen maar in het ontwerp door op een boogstuk te klikken en de eigenschappen op te vragen, niet in de stuklijst.

Een laatste weetje: ik werk op een Amerikaanse versie van Windows, met als decimaal teken de punt.
Wintrack volgt Windows, dus op een komma in een invoerveld reageert Wintracks met "voer een getal in".

Later heb ik de versie op Nederlands gezet, met het Nederlandse decimaalteken komma.
Sindsdien roept Wintrack bij het invullen van een getal met een punt in plaats van komma met "voer een getal in".
Je moet het even weten, als het je ook overkomt.

Er bestaat  op dit forum een draadje uit 2025 over Peco rails en Peco wissels, gestart door Tjoekedoris.
PECO rail systeem. Dat draadje bevat veel info, kennis en ervaring.

Enkele mensen besloten over te stappen op een ander type rails, in plaats van te mixen met wat er al is aan rails en wissels. Uit de motivatie valt te halen dat zulke overlopers irritaties ervoeren bij het gebruik van Marklin rails.

Je zou kunnen stellen dat het nogal kritische gebruikers zijn of waren die wat meer eisen stellen dan roestend blik of slecht soldeerbare spoorstaven. Vanwege de kostelijke puko's die tussen die 2-rails moet komen, zijn er ook een paar leden radicaal overgestapt van 3-rail op 2-rail. Want waarom zou je een jeugdige dwaling trouw blijven?

Ook als je recht in de leer rijders met een korreltje zout neemt, blijft er nog genoeg over om zo'n draadje met interesse te volgen. Zelf heb ik meer interesse in de combineerbaarheid van spullen. En bij wissels dus in de tegenboog en in de aanvulboog, uitgedrukt in graden. Want daarmee kun je alles aan alles verbinden, zolang je raillassen hebt die spoorstaven kunnen verbinden. Kanniet is dood en ligt op het kerkhof.

De 3 types Peco wissels in twee smaken

Insulfrog is een wissel met geïsoleerd puntstuk.
Electrofrog is een wissel met geleidend puntstuk.
Unifrog is nieuw in de Peco familie. Een soort multifunctie uitvoering en kan als beide voorgaande soorten gebruikt worden. Successievelijk zullen alle wissels vervangen worden door unifrog exemplaren.

Wissels met het voorvoegsel ST zijn Settrack exemplaren. Die zijn tot op heden alleen als insulfrog verkrijgbaar.
Voor de ombouw en gebruik als 3 rail wissel is de insulfrog veel makkelijker te gebruiken als de electrofrog. Dit vanwege de wisseltong polarisatie die noodzakelijk is om geen kortsluiting door de sleper te veroorzaken.

SL staat voor StreamLine; dat zijn wissels waarbij amper railstukken behoren. Ze zijn bedoeld om samen met flexrails te gebruiken, en worden daarom ook wel eens Peco Flexrails wissels genoemd. Bijna al die wissels hebben een wisselhoek van 12 graden, op een korte Y-wissel na met 24 graden.
De aanname dat elk wissel een tegenboog heeft van 12 graden, is onjuist.
De aanname dat elk wissel een aanvulboog van 18 graden heeft, is onjuist.

Het catalogusnummer van een Peco wissel zegt dus allerlei dingen over het type wissel, en over het gebruik ervan.
- SL-87  = Insulfrog
- SL-E87 = Electrofrog
- SL-U87 = Unifrog (nog niet leverbaar, wel gepland)

Er is een draadje van Laurent over de Peco SL-E90 (engelsman; het draadje heet Slanke Engelsman voor C-rails en daarin beschrijft Laurent hoe hij een Peco SL90 gebruikt, aanpast en schakelt t.b.v. het bouwen van een C-rails slanke engelsman.

reactie #11, dinsdag 30 januari 2018

CiteerJa, ik gebruik een tweetal bistabiele dubbelrelais. Mijn gehele binnenkant is geïsoleerd, daardoor loop ik geen risico op kortsluiting als ie verkeerd schakelt, alleen als er dan gereden wordt.

Bistabiele relais omdat er dan niet constant en relais bekrachtigd hoeft te worden en het relais na een reset of noodstop nog steeds goed staat. Dubbelrelais omdat als de ene set tongen op een stelarm middenleider zijn, de andere altijd rails zijn. Dus de twee aansluitingen zijn kruislings aangesloten op rood en bruin.

Uit dat draadje kun je leren wat je moet isoleren aan een Peco engelsman om kortsluiting te voorkomen bij 3-rail gebruik.

Citaat van: Jan22 op maandag 16 februari 2026, 11:00:41Je moet er niet aan denken dat je die formule niet kent (ik ken hem niet), of dat je de graden telkens opnieuw moet uitrekenen als je een nieuw ontwerp maakt.

Ik stond onder de douche en ineens viel het kwartje. Ruim 55 jaar geleden leerde ik dat de omtrek van een cirkel gelijk staat aan 2 π * straal, en dat is 360 graden. De lengte van de railsboog in millimeters is een gedeelte van de cirkelomtrek. De straal is bekend, en pi (π) is een constante.  Dus straal*π =180 graden, straal *0,5 π=90  graden, enz. Op die manier reken je om van radiaal naar graad.

PI, symbool π, was toendertijd 3,16 (met 6 repeteer op het eind, dus afgerond op 2 decimalen).
Van daaruit kon je terugrekenen naar graden.
Dat "rekenen" deed je overigens door een tabel uit te lezen, en die tabel is zoek.

Zo'n 54 jaar geleden zat die tabel in mijn hoofd, net als de logaritmetafel, de sinus,cosinus, tangens tabel, de wortelstrektabel en de logaritmetafel.

Allemaal zoek, na 50 jaar in onbruik te zijn geweest.
Gelukkig staat dat allemaal online tegenwoordig.
 
Je kijkt op b.v. omrekenen.nl, en vult het in.

Voorbeeld:
8,3 deg = 0,14486232791552936 rad

Leuk hoor, maar niet mijn vraag: die lag een stapje daarvoor: gegeven booglengte in mm en straal in mm, bereken dan de hoek (in whatever, rad of graden, maar het liefst in graden).

Hoe vind je dat terug in de massale antwoorden van een zoekopdracht?
bij wikipedia: de radiaal (wiskunde)

CiteerWiskunde
Hoeken worden in de wiskunde meestal in radialen uitgedrukt.
Het voordeel van het gebruik van radialen in plaats van graden is dat veel formules
en ook sommige benaderingen een eenvoudiger gedaante hebben.

Dat lezende begrijp ik waarom graden er niet meer toe doen,
behalve als je een treinbaan ontwerp maakt met merk ontrouwe materie.
Een hoek in graden uitdrukken, is bijna in onbruik geraakt.
Maar voor het combineren van wissels van verschillende merken is het ideaal.

PI is al altijd 3,14 afgerond op 2 cijfers na de komma en 3,1416 afgerond op 4 cijfers na de komma want is 3,14159265...
Waar het niet nauw steekt werkte men vroeger ook nog als eens met 22/7, dat rekent wat makkelijker uit het hoofd.
Maar onder de douche weet ik het niet