Beste medeforumers,

Heb een paar vragen over stoomlocomotieven. Zover ik weet staat er altijd iemand, de stoker, met een grote schep de kolen in de vuurkist te gooien. Lijkt me erg intensief en bij een grote loc (big boy) al helemaal.

Zijn er geen andere, meer geautomatiseerde, oplossingen? Zoals een schuin toevoerkanaal of een lopende band?
En hoe zorgt men ervoor dat alle kolen uit de tenderwagon netjes naar voren komen? Of kruipt de stoker ook nog in de tenderwagon om de boel naar voren te schuiven?

Bedankt en fijn weekend,

Paul

Big Boy is/was een oliestoker.

In de tender was de vloer ook schuin oplopend naar achteren. Door het bewegen van de tender schoven de kolen wel naar voren.

Ja Paul, het was hard werken op de bok. Ook toen ging voor niets de zon op.
Om het werk enigszins te verlichten werden de bodems van de kolenbakken onder een hoek geplaatst zodat de lading niet achterin bleef liggen. Bij een PtL2/2 -glaskasten- zorgde de zwaartekracht er voor dat de stoker zelfs helemaal overbodig was.
Er waren wel degelijk stomers met een soort mechanische stoker. Een zgn schroef van Archimedes, soms stoomaangedreven, zorgde dan voor een mechanische toevoer van kolen. Vooral grote USA locs zoals de Big Boy en de Challenger hadden zulke systemen.

Citaat van: Cor op zaterdag 13 juni 2026, 09:23:24

Big Boy is/was een oliestoker.

Niet geheel juist. De 4-8-8-4 Big Boy is pas veel later naar oliestook omgebouwd. In voorgaande jaren was het gewoon een kolengestookte locomotief. (Met mechanische stoker. Dat dan weer wel)

Vandaar ook is/was 

Het is inderdaad intensief, maar ook weer niet zo intensief als het lijkt.
Zoals Cor schrijft, loopt de "tendervloer" schuin naar achtereen op, waardoor de hele handel min of meer vanzelf naar beneden schuift (1).
Het begin (waar je schept zeg maar) is vlak en itt tot de schep in de tuin die je in de aarde steekt, steek je de stookschep als het ware onder de kolen.
Ofwel, je legt hem op de plaat, schuift hem met je rechter(2) hand onder de zwarte stenen, trekt hem terug pakt met je linker hand de schep, draait je om en (hopend dat iemand anders de deur voor je open heeft gedaan) met een grote schwung probeer je ze dan op de goede plek te krijgen. Dit waren speciale scheppen die met eerbied werden behandeld, waagde het niet om hem in de kolen te steken of hem voor iets anders te gebruiken.
Althans, zo deed ik het die paar keer dat ik dit voorrecht had.

Los van de olie gestookte locs, waren er inderdaad locs met een mechanische stookinrichting (ook in andere talen vaak "stoker" genoemd):
Vaak een soort kurketrekker die de kolen uit de tender onder de vloer naar voren trok, waarbij ze ondertussen werden vermalen tot "gruis" en vervolgens met stoom in de vuurkist werden geblazen.

Dat laatste gebeurt overigens ook met olie gestookte locs waarbij de zware stookolie eerst met stoom vloeibaar wordt gemaakt.
En daarbij heb je ook het grootste nadeel van olie gestookte locs te pakken: Je hebt stoom nodig om het proces op gang te brengen.

(1) Soms werkt moeder natuur niet helemaal mee en moet je kolen trimmen, dat is pas zwaar werk: Met een soort hark die stenen naar beneden trekken
(2) Uitgaande van een rechtshandige stoker en met de stoker links

Filmpje over hoe een kolengestookte Bigboy in elkaar zit staat op YouTube.

Een duidelijke uitleg, Rob
Bedankt voor het plaatsen!
Oja, de uitleg over de aanvoer
van de kolen begint op 33:35.

Groeten,

Erik.

Ik had dit filmpje al eerder gezien, maar Hermanvk, had 'm ook al eens geplaatst in dit draadje over de vergulde modellen.
Zie bericht 38

Ik heb mij tijdens het Bello weekend door de bemanning van de 23023 die hier in Hoorn reed laten vertellen dat er tijdens de rit niet zo gek veel kolen meer op het vuur hoeven. het belangrijkste is dat de lok bij vertrek goed op stoom staat.
groet, Wim

Ik heb me ooit laten vertellen door een medewerker van de stoomtrein in Simpelveld dat er flink gestookt moet worden voordat er een heuvel beklommen gaat worden.

Citaat van: WimFPU op maandag 06 juli 2026, 10:20:36Ik heb mij tijdens het Bello weekend door de bemanning van de 23023 die hier in Hoorn reed laten vertellen dat er tijdens de rit niet zo gek veel kolen meer op het vuur hoeven.

Dat kan wel kloppen, omdat om water aan de kook te brengen een hoop energie kost.
Eenmaal aan de kook heb je veel minder energie nodig, om het op het kookpunt te houden.
En onder druk ligt het kookpunt van water veel lager, dus kost het minder energie om het aan de kook te houden dan bij normale luchtdruk.
Maar als je veel stoom gebruikt bij een heuvel, of bij optrekken bijvoorbeeld, moet je water in de ketel bijvullen en weer aan de kook brengen en dat kost weer energie.

 

Onder druk gaat het kookpunt van water omhoog.....tijdens kamperen in de bergen merk je dat het kookpunt onder de 100 graden komt te liggen door de lagere luchtdruk, het duurt dan ook langer voordat de aardappels gaar zijn......

Groet, Anne W

Citaat van: Kappa op maandag 13 juli 2026, 22:34:55En onder druk ligt het kookpunt van water veel lager...

Onder druk komt het kookpunt van water juist hoger te liggen. Denk maar aan de snelkookpan, wat de absolute druk tussen de 1500 hPa en 2000 hPa (dus een overdruk van 500 - 1000 hPa) komt te liggen, waardoor het kookpunt van water stijgt naar ruim 115 graden Celsius.

  Klopt helemaal, ik heb het niet goed geschreven.
Voordat de druk boven 1 bar komt moet het toch eerst koken om stoom te vormen en druk op te bouwen.
Dus kookt het eerst bij 100 graden en zal de stoomvorming afnemen naarmate de druk in de ketel toeneemt en zal de stoomvorming afnemen, omdat het kookpunt steeds hoger komt te liggen.

 

Onder druk is de 100 graden niet meer relevant.
Als de temperatuur in een afgesloten vat stijgt, gaan de deeltjes in het afgesloten vat sneller bewegen en hebben daardoor meer ruimte nodig. Die is er niet en daardoor komen als het ware meer botsingen van deeltjes tegen de wand. Dit zorgt dus voor de verhoging van de druk.