Ik vroeg mij af of iemand al eens een vervnging heeft gemaakt voor de mechanische omkeer relais in de AC locs van Marklin. Die oudjes beginnen problemen te geven dus ik wil er eigenlijk een PCB voor maken. Kant en klaar kopen kan maar ik vind het veel leuker om die PCB's zelf te maken. Kost geen drol tegenwoordig. Maar heeft iemand een schema?  Daar wordt nogal geheimzinnig over gedaan.

Ik zou zeggen, koop op een beurs voor een paar euries een oud analoog locje en trek zo'n ding uit elkaar.

vind wel wat uitleg maar helaas staat het schema er niet : https://www.nordlandbahn-h0.de/2023/03/elektronischer-fahrrichtungsumschalter-guenstig-selbstgebaut/

Op een stukje strokenprintplaat met de onderbrekingen op de aangeduidde plaatsen en deze componentenopstelling kom je er wel: klik

leuk dat je die kruisjes opmerkte want dan moet het mogelijk zijn zonder het schema dat in die boekjes staat.Banen lopen horizontaal

Ik heb er al wel van diverse merken ingebouwd, maar nooit zelf gemaakt. Vaak zijn ze toch wel ingeseald of ingegoten waardoor de componenten en printbaantjes lastig te zien zijn. Ben ook nooit een schema tegengekomen, dus ben benieuwd of je er wat verder mee komt.
Interessant genoeg om te volgen!

Het printje uit de voorgaande reacties is een voorschakelprintje (anti-bokkesprong-printje) gebruik makend van het originele omschakelrelais.

Dag Nico.

Op deze website staat het e.e.a.,
voor de platine kun je er een mailtje aan wagen 

Groeten,

Erik.

Citaat van: nicoverduin op zaterdag 07 februari 2026, 15:09:46Maar heeft iemand een schema?

Ik weet dat er lang geleden in de Elektuur een schema stond met een geheel elektronische omschakeling, dus zonder relais.
Maar ik zou even moeten zoeken in het Elektuur archief.

Citaat van: bellejt op zaterdag 07 februari 2026, 15:31:35vind wel wat uitleg maar helaas staat het schema er niet : https://www.nordlandbahn-h0.de/2023/03/elektronischer-fahrrichtungsumschalter-guenstig-selbstgebaut/

Timestamp 8:58: daar kan je enigszins het (een) schema zien.

Willy

  @nmbssncb Dat is het bedradingsschema,
niet het schema van de electronica ...

Groeten,

Erik.

Ik heb het al eens eerder gezegd en iemand wacht ook op een antwoord maar ik kan dat ***schema niet meer vinden. Het zit ergens opgeborgen.
Ik heb het gebouwd; het werkt ook (zit in twee machines) maar die machines zitten opgeborgen waar ik er niet zomaar bij kan.
Ik zoek er dus nog naar maar zodra ik het gevonden heb, kom ik hier in de lucht.

Citaat van: nicoverduin op zaterdag 07 februari 2026, 15:09:46Die oudjes beginnen problemen te geven dus ik wil er eigenlijk een PCB voor maken

Die oudjes gaven altijd al problemen (bij sommigen, althans). En die problemen waren niet alleen de bokkensprong die te verhelpen is door het veertje anders af te stellen. Heb je wel eens geprobeerd kop te maken met een analoge telex-loc zonder de sleep te verspelen? Heb je je wel eens geërgerd aan het opflitsen van de lampen, bij het keren van de rijrichting? Enz. enz.

Märklin zelf heeft minimaal 3 (4) verschillende types electronische omschakelaars gemaakt en verkocht. De elektronische Fahrtrichtung Umschalters (FRU's) of Vorschalt Elektronik, uitsluitend voor analoog gebruik. De Märklin bouwstenen vind je bij HGH's (Hans-Günter Heiserholt) website.

Compleet met foto voorkant print, foto achterkant print, en een handgetekend electronisch schema. En jij gaat voor de schema's, begrijp ik.

Ook op dit forum, in een grijs verleden, zijn schema's geplaatst geweest, van hoe ze werken, hoe ze in elkaar zitten, en met welke componenten. Want ze waren naar verhouding te duur, vond menigeen.

Er waren ook andere fabrikanten die ze maakten en verkochten, zoals Uhlenbrock en HAG (Uhlenbrock's FRU's waren beroemd, klein vanwege SMD- logica, maar duur, toen 40 gulden, later €40,- en meer, en zijn dat nog steeds; de HAG fru's waren ontwikkeld voor schaal 1:45, TTL-logic, dus lomp, en voorzien van een elektronisch relais).
Soms kun je ze voor een zacht prijsje overnemen van mensen die analoge locs ombouwen naar digitaal.

Als je zoals Cor (in reactie #2) voorstelt een analoge loc koopt en sloopt, dan vind je ze lang niet altijd.

In de oudere analoge locs zit nog steeds het ouderwetse mechanische relais. (En ook daarvan zijn minimaal 3 types). Als je even dit citaat erbij pakt

CiteerHet Elektronisch Omschakelrelais
Elektronisch Omschakelrelais
Vanaf 1980 werden locs van de Märklin artikelnr.serie 3300 uitgerust met een nieuw ontwikkelde elektronische omschakelaar.

Dan kun je dus gerichter zoeken naar analoge locs met deze electronische Vorschalt prints, door te kiezen voor analoge locs vanaf een bepaald catalogusnummer.

Merk op dat het eerste wat Märklin hier doet is de boel gelijk richten! Hoezo AC? Daar is dus niks AC meer aan!

Overigens is er niks elektronisch aan het relais, alleen de aansturing van het relais wordt geholpen door de elektronica en dat werkt heel effectief.

@ikke
Ger, de analoge locs van Märklin rijden
zowel op gelijk- als wisselstroom ...

Groeten,

Erik.

Citaat van: ikke op zaterdag 07 februari 2026, 23:45:11alleen de aansturing van het relais wordt geholpen door de elektronica

Bij de allereerste bouwstenen wel, latere bouwstenen vervingen de fysieke schakelaar, en de laatste versie was bijna een decoder.
Als je wat verder leest bij HGH, kom je ontwikkelingen tegen van eind jaren '80.

De laatste analoge stuiptrekkingen bij Märklin, gaat om de Märklin Ombouw set 7180-2.

Daarvan is helaas geen schema bekend. Helaas, want die bouwsteen kan veel meer (bijvoorbeeld lastregeling, afremmen, optrekken), maar impliceert dat de loc-decoder (i.h.a.) een logisch vervolg is op een zelfde analoog concept.

@Jan22
Als context: enkel in combinatie met 5-polige motoren,
want: ongeschikt voor de 3-polige uitvoeringen ...

Groeten,

Erik.

Ik moet duidelijk bij de les blijven 
Maar ik heb ook contact gehad met iemand uit New Zeeland (www.toottoot.co.nz) en die had nog wat oude informatie. inmiddels heb ik een schema gemaakt aan de hand van diverse info bronnen. Ga het morgen nog ff doorspreken met wat electronici op de HvA. In ieder gaval heb ik een schema en een printontwerp met SMD om het zo klein mogelijk te maken. Wordt gewoon opensource voor de liefhebber.

Ik heb mijn BR41 terug op kunnen vissen uit de opslag en heb het schema van de print afgelezen. Hopelijk heb ik het goed over getekend. Opmerkingen welkom. Ontwerp stamt uit de jaren 80 dus geen cutting edge electronics
Het relais is het standaard Märklin relais wat in de lok zit.

LET OP: in afwijking van het schema van Nico gaat dit schema uit van een gelijkspanning op de baan. Indien je op wisselspanning rijdt, de diodes 2 t/m 5 uit het schema van Nico toevoegen.
De blusdiodes die Nico over het relais en de motor zet, daar heb ik gekozen voor condensatoren die buiten de print zitten. Die staan dus niet op het schema, maar zitten er wel.

Het is boeiend om te zien wat je wilt maken, en hoe je dat aanvliegt. Het is goed dat er vernieuwing komt op dit terrein, want voor menig analoog rijder blijft een dergelijke print een basisbehoefte. De prijzen die de markt ervoor vraagt, zijn even hoog als voor de meest sophisticated loc decoders. En dat is kolder.


In vroeger tijd waren er basaal 2 soorten: een voor 2-rail (DC) en 1 voor 3-rail (AC) locs.
Afhankelijk van waarom het ging, had je de ene of andere nodig. Dat zie je ook nog steeds in de documentatie van Uhlenbrock, want die bestaat er nog. Dat zag je in de catalogus van HAG (1983) ook een AC- en een DC-variant.
En zoals Ger al aangeeft, zoveel verschil is er niet, er is maar 1 soort print nodig, een handvol extra diodes voor AC- gebruik.

Heren.

ik ben bezig met de ombouw van een oude br116 van roco (no 14143).
zit een relais (vgl marklin) in en een anti-bokkesprong schakeling.
relais is defect, ligt in de kliko
anti bokkesprong is beschikbaar voor de liefhebber
zit vermoedelijk 2x BC237 in

groeten
jeroen

Erg gaaf om te zien dat er zoveel kennis op dit forum is.
Ik ben erg benieuwd naar het eindproduct Nico!
Hiedoor zijn een hoop analoge lokjes voor een leuk prijsje te repareren!

groet,
Stan

Het is inderdaad een geweldig initiatief wat ik ook zal omarmen. Kan het zelf ook goed gebruiken.

De voorschakelelektronica is heel gemakkelijk zelf te maken. En geschikt voor TELEX. Iets dat de volledig elektronische variant niet kan.

Bart

Het moet inmiddels ook wel zonder relais kunnen toch?  Misschien iets met een mosfet of zo?

Volgens ChatGPT :



Designing a replacement for the "Vorschaltelektronik" (pre-control electronics) used in Märklin systems—without a relay—is definitely doable, but you'll want to be careful about a few key constraints: Märklin systems typically use AC track voltage (~16–18V) and sometimes digital control signals (Motorola / mfx protocols).

Below is a clean solid-state approach you can build into a PCB schematic.

🔧 Core Idea (Relay-Free Design)

Instead of a relay, use a solid-state switch:

TRIAC (for AC loads)
or MOSFET (if you rectify to DC)

For Märklin AC systems, a TRIAC-based design is the most natural.

🧠 Functional Blocks
1. Input Stage (Track Signal Detection)
Input: Märklin track voltage (~16V AC)
Use:
Bridge rectifier (optional, for logic supply)
Voltage divider + optocoupler for isolation
2. Control Logic

Depending on your goal:

Simple ON/OFF → transistor or comparator
Digital decoding → microcontroller (e.g., ATtiny, STM32)
3. Solid-State Switching Stage

Use:

Opto-triac driver (e.g., MOC3021)
Power TRIAC (e.g., BT136 or BTA16)

This replaces the relay contacts.

📘 Example Schematic (Simplified)
        TRACK INPUT (~16V AC)
               │
        ┌──────┴──────┐
        │             │
     [Fuse]       [RC Snubber]
        │             │
        │         ┌───┴────┐
        │         │ TRIAC  │ (BT136)
        │         └───┬────┘
        │             │
        │          LOAD
        │             │
        └─────┬───────┘
              │
        ┌─────▼─────┐
        │ Opto-Triac│ (MOC3021)
        └─────┬─────┘
              │
        ┌─────▼─────┐
        │ Control   │
        │ Circuit   │
        └───────────┘
⚙️ Key Components
TRIAC Section
TRIAC: BT136 / BTA16
Opto-driver: MOC3021 (random phase) or MOC3063 (zero-cross)
Protection
Snubber network:
100Ω resistor + 100nF capacitor (X2 rated)
Fuse (important for safety)
Power Supply (for logic)
Bridge rectifier (e.g., MB6S)
5V regulator (e.g., 7805 or buck converter)
⚡ Important Design Considerations
1. AC vs Digital Märklin
Analog: simple switching works
Digital (Motorola/mfx):
You must not distort the signal → use:
Zero-cross opto-triac (MOC3063)
Or MOSFET with careful design
2. Isolation
Always isolate logic using optocouplers
(track voltage can be noisy/spiky)
3. Heat Dissipation
TRIAC may need a heatsink depending on load (lights, coils, etc.)
4. Inrush Currents
Märklin accessories (coils, lamps) can spike → design for it
🔄 Alternative: MOSFET-Based Design (More Advanced)

If you want cleaner switching:

Rectify AC → DC
Use:
N-channel MOSFET (low Rds(on))
Gate driver

Pros:

No EMI from TRIAC switching
Better for digital layouts

Cons:

More complex
Needs full-wave rectification
🧩 PCB Layout Tips
Keep high-voltage AC traces wide
Separate:
Power section
Logic section
Use:
Ground plane for logic
Creepage distance ≥ 3–5 mm
✅ Summary

A relay-free Märklin Vorschaltelektronik replacement should use:

Opto-isolated TRIAC switching
Snubber + protection
Optional microcontroller control
Careful handling of AC/digital signals

If you want, I can:

Turn this into a full KiCad schematic
Add microcontroller decoding (Motorola/mfx)
Or design a ready-to-order PCB layout

Just tell me your exact use case (signals, turnout coils, lighting, etc.) 👍

Citaat van: ErikW op woensdag 01 april 2026, 13:43:04Het moet inmiddels ook wel zonder relais kunnen toch?  Misschien iets met een mosfet of zo?

Dat heet delta-decoder. 

Uit mijn archieven heb ik deze nog opgedoken.
7180 (waarschijnlijk niet foutloos).





Bart

Maar dat schema bevat nog steeds een relais ...

Groeten,

Erik.

Ja?
Hoe wil je een solid state of iets met een mosfet/triac laten onthouden wat de rijrichting is? Vroeger deden ze zoiets met een batterij. Later met een relais. En in de digitale tijd regelt de processor dit.

Bart

Daar had ChatGPT ook niet over nagedacht   Als ik het erbij zet in de prompt komt hij al snel met microcontrollers (Attiny85) of batterijen...

Citaat van: Bajn-AG op donderdag 02 april 2026, 00:14:57Vroeger deden ze zoiets met een batterij. Later met een relais

Van Roco herinner ik me dat; de oudste Roco locs stopten ermee als de batterij leeg was ....

Beste zelfbouwers.
Allereerst heb ik totaal geen verstand van elektronica, dus elektronische schakelingen, printen e.d. zijn voor mij abacadabra!
Maar nu heb ik toch best veel analoge locs waar een elektronische omkeerder in zit en deze zijn allemaal zonder relais.
Nu is dan ook lekenvraag, kun je dan niet zo'n schakeling gewoon nabouwen en dan heb je toch gewoon een elektronische omkeer schakeling zonder relais?
Of is dit echt een domme opmerking van een super leek?

De foto laat een omkeerder uit een Fleischmann wisselstroom uitvoering zien.

Vriendelijke groeten,
AlbertJan.

Citaat van: AlbertJan op vrijdag 03 april 2026, 12:31:42en dan heb je toch gewoon een elektronische omkeer schakeling zonder relais?

En dus met een batterij, want wat dacht je dat daar onder het geel zit?

Ha die Jan.
Daar had ik geen flauw idee van want een omkeerder met batterij is helemaal nieuw voor mij!
Maar wat dan het verschil is tussen stroom uit een batterij (ja gelijkstroom natuurlijk) of uit de wisselstroom trafo, daar heb ik geen idee van.
Hoewel het dan misschien geen relais nodig heeft?

En waarschijnlijk lost dit dan ook het probleem op van mijn niet omkerende loc van Fleischmann omdat de batterij dan leeg is?
Zie : https://forum.3rail.nl/index.php?msg=1615526

Mvg,
AlbertJan.

@AlbertJan
De batterij is nodig om de gekozen rijrichting te
onthouden wanneer de loc op een rail staat die
spanningsloos c.q. uitgeschakeld is.
Iets wat anders door een mechanisch
bistabiel relais wordt 'onthouden'.

Groeten,

Erik.

Dag Erik.
Hartelijk dank voor je verhelderende reactie!
Maar hoe werkt dan zo'n elektronische omkeerder die geen batterij hebben?
Deze moeten dan toch ook de rijrichting kunnen onthouden?

Het begint nu wel iets duidelijker te worden maar het blijft toch wel een wonderlijk iets.

Mvg,
AlbertJan.

Hey AJ,

De rijrichting wordt eenvoudigweg doorr het relais "onthouden", omdat die in de laatst gekozen stand blijft staan.
Dat noem je een bistabiel relais.
In feite is het klassieke relais van Märklin ook een bistabiel relais.
Er zit een contactwipper in die alleen van stand kan worden veranderd als je de spoel bekrachtigd en daarmee de boom naar voren laat bewegen.

Ik heb ook een Marklin lok die niet onthoudt hoe die de laatste keer reed. Die rijdt altijd dezelfde kant op weg. Waarschijnlijk ook een zonder relais. Ook kunnen ze niet allemaal met verlichting overweg en dat zou ook wel fijn zijn.

Daar zit dan waarschijnlijk een decoder uit de begintijd in. Deze waren nog niet in staat om de rijrichting te onhouden als ze iets langer zonder spanning zaten.
Bij stroomloze railgedeeltes moest er daarom ook een overbruggingsweerstand ingebouwd worden om de decoder nog van data te voorzien.
Na uitschakelen van de baan waren deze decoders dan alsnog alles kwijt. Vandaar dat loks met de voorkeursrichting vooruit op de baan gezet moesten worden.
Verlichting werkte ook alleen maar bij digitaal, niet analoog.

Bart

het printje

  @GTIBert in reactie op:

Citaat van: Franky op zaterdag 07 februari 2026, 15:42:46Op een stukje strokenprintplaat met de onderbrekingen op de aangeduidde plaatsen en deze componentenopstelling kom je er wel: klik

Groeten,

Erik.

Nu is het plaatje kompleet.

Vgm is dit een printje die het schokken van het omkeer relais oplost. Ik heb deze ook wel eens gevonden en dacht dat het een omkeer schakeling was. Een YouTube video later bleek dat helaas niet zo te zijn.

 
Ik zie op het schema ook helemaal geen aansluitpunten voor de motor of verlichting. Ook hoor je in de video de originele relais nog schakelen.

Hoi Nico
Beetje laat maar ik was ff druk
In de jaren 90 heb  ik eens een elektronische omschakelaar voor een kennis gemaakt.
Zelf was ik al aan het pionieren met digitaal.
De schakeling kwam uit het boek 305 schakelingen van Elektuur.
Als je belangstelling hebt wil wel een kopie maken.
Je moet wel een beetje kunnen solderen want er worden SMD componenten gebruikt.
groet digibert

  Die schakeling gebruikt ipv een batterij een 100uF tantaal elco om gedurende een uur of 8 de rijrichting te onthouden zonder relais.

Vreemd dat Märklin daar zelf niet aan gedacht heeft, hun oplossing om met een weerstandje alle stroomloze stukken te voeden is toch bij een grote bestaande baan veel omslachtiger.

Hoi,
Er worden steeds meer zaken door elkaar gehaald.
De 100 ohm weerstandjes waren om in stroomloze secties de decoder van informatie (voeding) te voorzien.
Dat heeft niets met analoge richtingswisseling te maken.
Waar Nico zijn draadje mee begon was de vraag " Is er een alternatief voor het mechanische omschakeling".
Die is er met o.a. de door mij aangegeven mogelijkheid.
Een opmerking die ik nog wil maken: Bijna gelijktijdig met de lancering van het digitaal systeem kwam M ook met Delta.
Daarmee werd flink gerommeld: de 33xx serie kon met een elektronisch sturing van het omschakelrelais (anti bokkesprong)
met een geheel elektronisch omschakel relais, of wat later, een uitgeklede C80. Die met verschillende uitvoering voor de adres instelling.
Soldeereilandjes, klein dipschakelaar en pas veel later programmeerbaar (FX).
Wat (jongere) hobbyisten zich niet realiseren is dat in het begintijd van het digitale tijdperk er veel minder mogelijk was.
Zelf ik ooit een centrale gebouwd decoders met de IC`s MC 145026 (encoder) en Mc145027. Die waren per stuk rond de 60 gulden.
Voor die tijd veel geld. Als je er aan kon komen. Een C80 decoder van M kostte zonder inbouw +/- ook 80 gulden.
Geheugen chips bestonden nauwelijks of waren niet te betalen.
groet digibert 

Bert, een goede condensator hadden ze ook met een decoder kunnen gebruiken want een trein die stopt voor een sein moet toch maar zijn huidige toestand bewaren?
Ja met een weerstandje kun je terwijl een loc op een stroomloos stuk staat nieuwe informatie toesturen, maar hoeveel gebeurt dat? Gewoonlijk rijdt een ttrein na het stoppen gewoon weer verder zoals hij is gestopt.

Franky
Je hebt een stukje geschiedenis gemist.
Het was al een wonder dat het digitale systeem werkte met de toenmalig beschikbare componenten.
Zoals ik al vertelde, chips die "ïets" konden onthouden waren slecht voor handen of onbetaalbaar.
De door M gebruikte chips waren oorspronkelijk door Motorola inwikkelt voor afstandsbedieningen van TV e.d. in combi met een ifraroodzender.
Zoek eens een plaatje van de eerste C80 op, dan zie met wat voor prehistorische  componenten dat is opgebouwd.
Even een chipje programmeren was er toen niet bij
digibert

lees de verhalen van elektuur en hun systeem dat nagenoeg gelijk was aan tante M. Dat weerstandje was er toen om gewoon de instelling te onthouden van rijrichting in de decoder.